Η Ελένη Γλύκατζη -Αεβελέρ γεννήθηκε στον προσφυγικό Βύρωνα στις 29 Αυγούστου 1926. Ήταν κόρη του Νικολάου και της Καλλιρρόης Γλύκατζη, και απέκτησαν έξι παιδιά. Φοίτησε στο 4ο Δημοτικό Σχολείο (Χαραλαμπόπουλου) στον Βύρωνα και στο 7ο Γυμνάσιο Θηλέων στο Παγκράτι.
Οι γονείς της ήταν πρόσφυγες από την Προύσα της Μικράς Ασίας και εγκαταστάθηκαν στο Βύρωνα. Ζούσαν τα έξι παιδιά με τους γονείς τους σε ένα φτωχικό προσφυγικό σπίτι, στην οδό «Κοινωνία των Εθνών» στο αριθμό 21. Σήμερα λέγεται οδός Κολοκοτρώνη.
Τα χρόνια της κατοχής και της αντίστασης στους Γερμανούς κατακτητές, η Ελένη Γλύκατζη συμμετείχε στην ΕΠΟΝ.
Καθοριστικούς παράγοντες στον σχηματισμό της προσωπικότητάς ‘όπως η ίδια υποστήριζε ήταν τα οδυνηρά βιώματα της Κατοχής και τη συμμετοχή της στην Αντίσταση, μέσα από τις τάξεις της ΕΠΟΝ, με καθοδηγητή τον Χρήστο Πασαλάρη. «Είμαι αριστερή, γιατί όλα πρέπει να περάσουν από εκεί, αλλά και δεξιά, γιατί από εκεί όλα θα φτιάξουν», έλεγε σε πείσμα όλων όσοι κατά καιρούς προσπαθούσαν να την κατατάξουν στη μία ή στην άλλη πλευρά.
Το 1945 μπήκε 13η στο Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών· «Ευτυχώς, τότε μπορούσαμε ακόμα να δώσουμε εξετάσεις χωρίς το χαρτί κοινωνικών φρονημάτων», έλεγε η ίδια.
Σπούδασε Ιστορία-Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Από την αντίσταση και την ΕΠΟΝ βρέθηκε στο περιβάλλον της βασίλισσας Φρειδερίκης.
Όταν από την “αυλή” αναζητούσαν άτομο με άπταιστα γαλλικά και αγγλικά για το βασιλικό ίδρυμα “Το Σπίτι του Παιδιού” η Ελένη Γλύκατζη, ήταν η μόνη που σήκωσε το χέρι.
Οι δρόμοι χώρισαν με την βασίλισσα Φρειδερίκη.
Το 1953, ως πτυχιούχος πλέον και έχοντας εργαστεί για λίγο στο Κέντρο Μικρασιατικών Ερευνών, αποφάσισε να φύγει για το Παρίσι. Εκεί συνέχισε τις σπουδές της στην Ecole des Hautes Etudes – στη Γαλλία και αφοσιώθηκε στην έρευνα. «Καταδύθηκε» αμέσως στην ανάγνωση ποιητών, χρονικογράφων και ιστορικών του Βυζαντίου και στη μελέτη ιστορικών πηγών.
Το 1956, στο Παρίσι γνώρισε τον Ζακ Αρβελέρ, φυσικοχημικό, αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας, από μεγαλοαστική παρισινή οικογένεια.
Συνέχισε τις σπουδές της στην Ecole des Hautes Etudes στη Γαλλία, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Ιστορίας και Docteur es Lettres. Ερευνήτρια του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας και διευθύντρια ερευνών από το 1964, εξελέγη Καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967.
Η Ελένη Γλύκατζη- Αρβελέρ διετέλεσε αντιπρύτανης (1970-1973) στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης και έγινε η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία του Πανεπιστήμιου (1976-1981).
Αν και η περίοδος 1976-1981 είναι η περίοδος της πρυτανείας της, η εμπλοκή της με τη διαχείριση αστυνομικών δυνάμεων για την προστασία του ιδρύματος είχε ξεκίνησε νωρίτερα, καθώς η παρουσία της αστυνομίας στη Σορβόννη ήταν ένα θέμα που την απασχόλησε καθ’ όλη τη διάρκεια της θητείας της σε θέσεις ευθύνης.
Την περίοδο που διετέλεσε Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης (Paris I) στο Παρίσι, και συγκεκριμένα μετά τον Μάη του ’68 κατά τη διάρκεια καταλήψεων και βίαιων επεισοδίων στο πανεπιστήμιο, η ίδια έλαβε την απόφαση να καλέσει την αστυνομία, προκειμένου να αποκατασταθεί και να προστατευτεί η ακαδημαϊκή λειτουργία, στους πανεπιστημιακούς χώρους.
Σύμφωνα με δήλωση της κάλεσε 22 φορές την αστυνομία να εισβάλει σε γαλλικά πανεπιστήμια -μια εκ των οποίων οδήγησε στη δολοφονία από την αστυνομία του 20χρονου φοιτητή Μαλίκ Ουσεκίν (ΑΝΤ1,26.10,2020).
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, υπήρξε μια εμβληματική μορφή της ιστορίας και της ακαδημαϊκής κοινότητας. Οι έρευνες για το Βυζάντιο είναι η μεγάλη προσφορά της στον νεότερο ελληνισμό, καθώς συνέδεσε το όνομά της με την ανάδειξη μιας εποχής που για χρόνια θεωρούνταν «σκοτεινή».
Δεν ξεχνάμε όμως και βασικές επιλογές που έκανε στην διαδρομή της ζωής της– που σκόπιμα κάποιοι κρύβουν- αναδεικνύοντας το όλον της εμβληματικής προσωπικότητας της.
Όπως, το πέρασμα της από την ΕΠΟΝ και την αντίσταση, τη σχέση της με την βασίλισσα Φρειδερίκη, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, την απουσία της από την αντιδικτατορική δράση.
Δεν υπάρχει κρίση στην Ελλάδα στα χρόνια των μνημονίων, έλεγε: «Εγώ γνώρισα την κατοχή. Για να πάω στο σχολείο περνούσα πάνω από πτώματα πεινασμένων ανθρώπων, τα οποία μάζευε ένα καροτσάκι του δήμου. Λοιπόν, όταν μου λένε ότι υπάρχει κρίση, γελώ». Το «ΝΑΙ» στο δημοψήφισμα του 2015, την υποστήριξη στον Κυριακό Μητσοτάκη για να εκλεγεί πρόεδρος της Ν.Δ. Είναι «ο μόνος που μπορεί να κάνει μεταρρυθμίσεις… και δεν υπάρχει κανένας άλλος». Τις τοποθέτησεις της υπέρ των ιδιωτικών πανεπιστημίων και την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου.
