Σαν σήμερα, πριν από 178 χρόνια, κυκλοφόρησε ένα από τα πιο επιδραστικά πολιτικά κείμενα της νεότερης ιστορίας, γραμμένο από τον Καρλ Μαρξ και τον Φρίντριχ Ένγκελς.
Η αξία του παραμένει ζωντανή γιατί δεν είναι απλώς ένα πολιτικό σύνθημα, αλλά μια προσπάθεια επιστημονικής ερμηνείας της κοινωνίας. Όπως οι φυσικές επιστήμες παρατηρούν ένα φαινόμενο, εντοπίζουν τις αιτίες του και προσπαθούν να κατανοήσουν τον μηχανισμό του , έτσι και η μαρξιστική σκέψη επιχείρησε να αναλύσει την πορεία των κοινωνιών, να εξηγήσει πώς κινούνται ιστορικά και ποιες νομοτέλειες διαμορφώνουν την εξέλιξή τους. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι ποιος και πώς θα επιταχύνει αυτές τις ιστορικές διαδικασίες.
Αν και ο Καπιταλισμός μοιάζει σήμερα πανίσχυρος ή μακρόβιος, αξίζει να θυμηθούμε ότι και αυτός δεν γεννήθηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Οι πρώτες του μορφές άρχισαν να εμφανίζονται μέσα στη φεουδαρχική κοινωνία ήδη από τον Μεσαίωνα, περίπου από τον 12ο-13ο αιώνα, ώσπου σταδιακά οδήγησαν σε μια σειρά αστικών επαναστάσεων: στην Αγγλία τον 17ο αιώνα, στη Βόρεια Αμερική το 1775, στη Γαλλία το 1789, αλλά και σε πολλά σημεία της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής στις αρχές του 19ου αιώνα. Με άλλα λόγια, μια ολόκληρη εποχή χρειάστηκε αιώνες για να ωριμάσει και να επικρατήσει. Αντίστοιχα, και η ίδια η φεουδαρχία είχε διαμορφωθεί σταδιακά από περίπου τον 9ο αιώνα.
Από την πλευρά των εργατικών και λαϊκών αγώνων, σημαντικοί ιστορικοί σταθμοί άνοιξαν έναν διαφορετικό δρόμο: η εμπειρία της Παρισινή Κομμούνα το 1871 και αργότερα η δημιουργία του πρώτου σοσιαλιστικού κράτους με την ΕΣΣΔ το 1917 αποτέλεσαν κομβικές στιγμές που σημάδεψαν την ιστορία του εργατικού κινήματος. Από τότε μέχρι σήμερα, η συζήτηση για το αν ο καπιταλισμός βρίσκεται σε παρακμή ή σε αναδιάταξη συνεχίζεται έντονα.
Κι έτσι, το αρχικό ερώτημα επιστρέφει πάντα επίκαιρο: μήπως αξίζει να το ξαναδιαβάσουμε σήμερα;
«Η ιστορία όλων των κοινωνιών μέχρι σήμερα είναι ιστορία συγκρούσεων ανάμεσα σε τάξεις.
Σε κάθε εποχή εμφανίζονται ομάδες που κατέχουν δύναμη και άλλες που βρίσκονται σε θέση υποταγής· οι σχέσεις τους χαρακτηρίζονται από αντιπαράθεση που άλλοτε εκδηλώνεται ανοιχτά και άλλοτε παραμένει υπόγεια.
Αυτές οι συγκρούσεις, πολλές φορές, οδηγούν σε βαθιές κοινωνικές αλλαγές ή σε καταρρεύσεις ολόκληρων συστημάτων.
Στις παλαιότερες κοινωνίες υπήρχε ένα περίπλοκο πλέγμα τάξεων και ιεραρχιών. Στη Ρώμη, για παράδειγμα, συναντάμε πατρίκιους, πληβείους και δούλους. Στον Μεσαίωνα, φεουδάρχες, υποτελείς και τεχνίτες οργανώνονταν σε διαφορετικά επίπεδα εξουσίας και εξάρτησης.
Η σύγχρονη κοινωνία που γεννήθηκε από την κατάρρευση της φεουδαρχίας δεν εξάλειψε αυτές τις αντιθέσεις. Αντίθετα, τις αναδιαμόρφωσε, δημιουργώντας νέες τάξεις και νέους τρόπους εκμετάλλευσης.
Ωστόσο, στη σημερινή εποχή οι αντιθέσεις τείνουν να συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο σε δύο βασικούς πόλους: από τη μια την αστική τάξη και από την άλλη την εργατική τάξη, που βρίσκονται αντιμέτωπες μέσα στο ίδιο κοινωνικό σύστημα.»
