Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι απλά μια γεωπολιτική κρίση. Έχει άμεσες συνέπειες στην οικονομία και κυρίως στην καθημερινότητα του κόσμου. Από την έναρξη του πολέμου οι τιμές των καυσίμων αυξήθηκαν κατακόρυφα, και οι πετρελαϊκές εταιρείες στην Ευρώπη αποκομίζουν καθημερινά 81,4 εκατομμύρια ευρώ επιπλέον κέρδη. Αυτό σημαίνει περίπου 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ μόνο για τον Μάρτιο του 2026.
Συγκεκριμένα, τα επιπλέον κέρδη προέρχονται κυρίως από το ντίζελ, περίπου 75,3 εκατομμύρια ευρώ ημερησίως, και από το πετρέλαιο περίπου 6,1 εκατομμύρια ευρώ την ημέρα. Οι τιμές στις αντλίες αυξήθηκαν πολύ περισσότερο από την υποκείμενη αύξηση του αργού πετρελαίου, κάτι που δείχνει ότι οι εταιρείες όχι μόνο καλύπτουν το κόστος αλλά αυξάνουν τα περιθώρια κέρδους τους.
Στην Ελλάδα τα συνολικά απροσδόκητα κέρδη των πετρελαϊκών ανέρχονται σε περίπου 1,2 εκατομμύρια ευρώ ημερησίως. Η αύξηση του περιθωρίου κέρδους ανά λίτρο ντίζελ είναι 0,148 ευρώ, ελαφρώς υψηλότερη από την Ιταλία και ελαφρώς χαμηλότερη από τη Γαλλία.
Οι μεγαλύτεροι κερδισμένοι από τον πόλεμο στην ΕΕ είναι οι πετρελαϊκές στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία. Η μεγαλύτερη αύξηση του περιθωρίου κέρδους ανά λίτρο ντίζελ σημειώθηκε στην Ολλανδία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Αυστρία, ενώ για τη βενζίνη η αύξηση ήταν πιο έντονη στη Γερμανία, την Αυστρία, την Ισπανία και τη Δανία. Αντίθετα, σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης όπως η Σλοβακία και η Σλοβενία τα περιθώρια κέρδους μειώθηκαν.
Αυτά τα υπερκέρδη δεν προκύπτουν από κάποιο «τυχαίο γεγονός». Βγαίνουν από την ανάγκη των ανθρώπων να κινούνται, να θερμαίνονται και να μεταφέρουν αγαθά. Η κατάσταση θυμίζει έντονα τους μαυραγορίτες της Κατοχή στην Ελλάδα, που εκμεταλλεύονταν την πείνα και την ανάγκη για προσωπικό κέρδος. Η λογική είναι η ίδια: σε περιόδους κρίσης κάποιοι λίγοι εκμεταλλεύονται την ανάγκη των πολλών.
Στην Ελλάδα και στην Ευρώπη οι καταναλωτές πληρώνουν ακριβότερα καύσιμα και μεταφορές, ενώ ένα στενό σύνολο επιχειρήσεων αποκομίζει τεράστια υπερκέρδη. Η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια που δημιουργεί ο πόλεμος χρησιμοποιείται για να περάσουν αυξήσεις που ξεπερνούν το πραγματικό κόστος.
Η προτεινόμενη φορολόγηση των υπερκερδών μπορεί να ανακουφίσει προσωρινά τα λαϊκά στρώματα και να παρέχει κάποια κοινωνικά οφέλη, όπως φθηνότερη μετακίνηση ή επιδότηση λογαριασμών ενέργειας. Όμως δεν αλλάζει τον πυρήνα του προβλήματος, που είναι ότι η ενέργεια αντιμετωπίζεται ως εμπόρευμα και όχι ως κοινωνικό αγαθό.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η φορολόγηση αλλά ο μηχανισμός που παράγει τα υπερκέρδη. Ο καπιταλισμός λειτουργεί έτσι ώστε σε περιόδους κρίσης και πολέμου να αναδεικνύεται η ανισότητα: οι πολλοί πληρώνουν και οι λίγοι κερδίζουν.
Κάθε νέο επεισόδιο διεθνούς έντασης ή πολέμου επιβεβαιώνει αυτόν τον κανόνα. Τα υπερκέρδη θα συνεχίζουν να συσσωρεύονται στις εταιρείες και η κοινωνία θα συνεχίζει να επιβαρύνεται. Η ιστορία των μαυραγοριτών είναι η ίδια με τη σύγχρονη λογική της αγοράς: η ανάγκη των πολλών γίνεται ευκαιρία για τους λίγους.
Τελικά, αυτά που βλέπουμε σήμερα δεν είναι εξαίρεση ή ανωμαλία αλλά νόμος του καπιταλισμού. Η οικονομία λειτουργεί με τρόπο που επιτρέπει σε λίγους να κερδίζουν από κάθε κρίση, και τα λαϊκά στρώματα να σηκώνουν το κόστος. Μέχρι να αλλάξει αυτή η λογική, οι υπερκερδοσκοπικές πρακτικές θα συνεχίζονται και κάθε νέα διεθνής κρίση θα μεταφράζεται σε ακριβότερη ζωή για τον κόσμο και σε μεγαλύτερα κέρδη για το κεφάλαιο.
