Η συζήτηση για το μέλλον της ανώτατης εκπαίδευσης δεν αφορά μόνο τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Αφορά και τη συστηματική φθορά των θεσμών που σήμερα αποτελούν το βασικό φίλτρο πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις, παρά τις αντιφάσεις και τις αδυναμίες τους, παραμένουν μια διαδικασία με υψηλό βαθμό κοινωνικής αποδοχής και σχετικής αδιαβλητότητας. Η εικόνα αυτή δέχεται διαρκώς πλήγματα μέσα από αστοχίες, αμφισβητήσεις και επιλογές που μειώνουν το κύρος της διαδικασίας στα μάτια μαθητών και γονέων.
Τα φετινά θέματα της Βιολογίας αποτέλεσαν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η απότομη κλιμάκωση της δυσκολίας ήδη από το Γ1 δημιούργησε σοβαρές δυσκολίες σε χιλιάδες υποψηφίους. Σε ορισμένα ερωτήματα υπήρχαν διατυπώσεις που επέτρεπαν διαφορετικές ερμηνείες, ενώ η συζήτηση που ακολούθησε μεταξύ εκπαιδευτικών ανέδειξε ζητήματα επιστημονικής τεκμηρίωσης και συμβατότητας ορισμένων απαντήσεων με την επιστημονική λογική και τη λογική του σχολικού βιβλίου. Το αποτέλεσμα ήταν να βρεθεί στο επίκεντρο η αξιοπιστία της εξέτασης αντί να αξιολογηθούν με σαφή και κοινά αποδεκτό τρόπο οι γνώσεις των μαθητών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον προωθείται κι προβάλλεται η λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων. Το Anatolia College αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ήταν το πρώτο ίδρυμα που έλαβε άδεια λειτουργίας ως μη κρατικό πανεπιστήμιο και ξεκίνησε τη δραστηριότητά του σε συνεργασία με την The Open University. Η λειτουργία του βασίζεται στη λογική της διεθνοποίησης, των αγγλόφωνων προγραμμάτων σπουδών, της προσέλκυσης φοιτητών από το εξωτερικό και της σύνδεσης της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της αγοράς.
Η
εγκαινίων του Πανεπιστημίου Ανατόλια στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης δεν περιορίστηκε στην παρουσίαση ενός νέου ακαδημαϊκού ιδρύματος. Αποτέλεσε μια πανηγυρική προβολή της κυβερνητικής στρατηγικής για την ανώτατη εκπαίδευση. Με αφορμή την έναρξη λειτουργίας του πρώτου μη κρατικού πανεπιστημίου της χώρας και την ετήσια συνεδρίαση του Συμβουλίου των Εφόρων του Ανατόλια, η εκδήλωση συγκέντρωσε κορυφαία κυβερνητικά στελέχη, εκπροσώπους της αμερικανικής πρεσβείας, πανεπιστημιακούς παράγοντες και κύκλους της επιχειρηματικής κοινότητας. Στο βήμα βρέθηκαν η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, ο υφυπουργός Παιδείας Νίκος Παπαϊωάννου, ο υφυπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Γκιουλέκας και ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης, οι οποίοι παρουσίασαν το εγχείρημα ως σταθμό για τη μετατροπή της Θεσσαλονίκης σε εκπαιδευτικό κόμβο και για την περαιτέρω σύνδεση της ανώτατης εκπαίδευσης με τις ανάγκες της αγοράς. Η εικόνα ήταν αποκαλυπτική. Το κράτος εμφανίστηκε ως ο βασικός πολιτικός χορηγός της εισόδου των ιδιωτικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα και ως ενεργός υποστηρικτής της μετατροπής της γνώσης σε πεδίο επενδύσεων και επιχειρηματικής δραστηριότητας.
Εν κατακλείδι, οταν ένας θεσμός όπως οι Πανελλαδικές εμφανίζεται διαρκώς προβληματικός, ασαφής και αμφισβητούμενος, τότε γίνεται ευκολότερη η αποδοχή εναλλακτικών διαδρομών προς το πανεπιστήμιο. Η απαξίωση του υπάρχοντος συστήματος λειτουργεί ως προϋπόθεση για την κοινωνική νομιμοποίηση του επόμενου. Έτσι, η πρόσβαση μέσω διδάκτρων και ιδιωτικών ιδρυμάτων παρουσιάζεται ως φυσική εξέλιξη και ως λύση σε προβλήματα που παραμένουν άλυτα.
Η εκπαίδευση, όμως, δεν πρέπει να αποτελεί εμπόρευμα ούτε πεδίο επιχειρηματικής δραστηριότητας. Αποτελεί κοινωνικό αγαθό που πρέπει να παρέχεται ισότιμα σε όλους, ανεξάρτητα από το εισόδημα και την κοινωνική θέση. Η υπεράσπιση της δημόσιας και δωρεάν εκπαίδευσης δεν αφορά μόνο τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Αφορά το δικαίωμα των λαϊκών στρωμάτων στη γνώση και στη μόρφωση. Γιατί κάθε βήμα που μετατρέπει τη γνώση σε προνόμιο και την εκπαίδευση σε αγορά διευρύνει τις κοινωνικές ανισότητες και ενισχύει την εξουσία εκείνων που διαθέτουν τον πλούτο. Η πάλη για ένα πραγματικά δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα είναι μέρος της ευρύτερης πάλης για μια κοινωνία όπου οι ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας θα βρίσκονται πάνω από το κέρδος.
