Η πρόσφατη αντιπαράθεση ανάμεσα στη SpaceX και το Πεντάγωνο φέρνει στην επιφάνεια μια βαθύτερη πραγματικότητα για τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται σήμερα η στρατιωτική ισχύς των μεγάλων δυνάμεων. Η χρήση αμερικανικών drones καμικάζι σε επιχειρήσεις που συνδέονται με τον πολεμο των ΗΠΑ στο Ιράν ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει το δορυφορικό δίκτυο Starlink στις σύγχρονες πολεμικές επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, η διαμάχη για το κόστος χρήσης του δικτύου αποκάλυψε το μέγεθος της εξάρτησης του αμερικανικού στρατού από έναν ιδιωτικό επιχειρηματικό όμιλο.
Σύμφωνα με πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας, η SpaceX ζήτησε από το Πεντάγωνο να καταβάλει πολλαπλάσιο τίμημα για τη χρήση των υπηρεσιών της. Στελέχη της εταιρείας υποστήριξαν ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις χρεώνονταν για υπηρεσίες χαμηλότερου κόστους ενώ στην πράξη αξιοποιούσαν πολύ ακριβότερες επιχειρησιακές δυνατότητες. Η διαφωνία αφορά τη χρήση του Starlink από τα αμερικανικά drones LUCAS, συστήματα που περιπολούν πάνω από μια περιοχή στόχο πριν πραγματοποιήσουν την τελική επίθεση.
Η υπόθεση φωτίζει μια κρίσιμη πλευρά της σύγχρονης πολεμικής οικονομίας. Το κράτος εμφανίζεται ως ο βασικός καταναλωτής των προϊόντων της μεγάλης αμυντικής βιομηχανίας, εξασφαλίζοντας στα μονοπώλια σταθερές και εγγυημένες αγορές. Οι στρατιωτικές επικοινωνίες, η συλλογή πληροφοριών, η δορυφορική παρακολούθηση και η καθοδήγηση οπλικών συστημάτων συνδέονται πλέον άμεσα με τη δράση ισχυρών επιχειρηματικών ομίλων, οι οποίοι αναζητούν νέους τομείς κερδοφορίας και ασφαλείς αποδόσεις για τα συσσωρευμένα κεφάλαιά τους.
Η στενή διαπλοκή κρατικών μηχανισμών και πολεμικής βιομηχανίας αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Η περίπτωση του Starlink όμως αποκαλύπτει ότι η σχέση αυτή έχει περάσει σε νέα φάση. Μια ιδιωτική εταιρεία διαθέτει σήμερα υποδομές τόσο κρίσιμες ώστε η λειτουργία μεγάλου μέρους των στρατιωτικών επιχειρήσεων να εξαρτάται από αυτές. Η δυνατότητα άσκησης πίεσης προς το ίδιο το Πεντάγωνο για την αναπροσαρμογή των οικονομικών όρων δείχνει το μέγεθος της ισχύος που συγκεντρώνεται στα χέρια μεγάλων οικονομικών κέντρων, τα οποία επηρεάζουν άμεσα στρατηγικές επιλογές κρατών.
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει μια ευρύτερη τάση του σύγχρονου καπιταλισμού, όπου η συγκέντρωση κεφαλαίου και τεχνολογικής ισχύος οδηγεί στη δημιουργία μονοπωλιακών ομίλων με δυνατότητα παρέμβασης σε τομείς που παλαιότερα θεωρούνταν αποκλειστικό πεδίο του κράτους. Οι δορυφορικές επικοινωνίες, οι ψηφιακές υποδομές και τα συστήματα πληροφοριών μετατρέπονται σε πεδία όπου τα συμφέροντα των μονοπωλίων διαπλέκονται άμεσα με τις στρατηγικές επιδιώξεις των ισχυρών κρατών. Η πολεμική προετοιμασία και η διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων δεν βασίζονται πλέον μόνο στη βιομηχανική παραγωγή όπλων αλλά και στον έλεγχο κρίσιμων δικτύων δεδομένων και επικοινωνίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση της Ελλάδας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η στρατηγική σύμπλευση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ συνοδεύεται από την ολοένα μεγαλύτερη ενσωμάτωση αμερικανικών και ισραηλινών τεχνολογιών στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις. Δορυφορικά δίκτυα, συστήματα πληροφοριών, λογισμικό, αισθητήρες, μη επανδρωμένα μέσα και δίκτυα επικοινωνιών αποτελούν πλέον βασικά στοιχεία της στρατιωτικής λειτουργίας.
Η χρήση του Starlink από τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις εντάσσεται σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση. Το δίκτυο αξιοποιείται για την αναβάθμιση των τηλεπικοινωνιακών δυνατοτήτων και τη διασφάλιση ροής δεδομένων υψηλής ταχύτητας στο πεδίο των επιχειρήσεων. Κεραίες του συστήματος έχουν εγκατασταθεί και πιστοποιηθεί σε μονάδες του Πολεμικού Ναυτικού, μεταξύ άλλων στις φρεγάτες ΜΕΚΟ που συμμετέχουν στην επιχείρηση ASPIDES, καθώς και σε πλοία που δραστηριοποιούνται στη Μεσόγειο στο πλαίσιο των αποστολών IRINI και UNIFIL. Οι δυνατότητες αυτές επιτρέπουν τη διατήρηση αξιόπιστων επικοινωνιών σε μεγάλες αποστάσεις, ενισχύουν τη μεταφορά δεδομένων μάχης και διευκολύνουν τον συντονισμό των δυνάμεων. Παράλληλα, η παρουσία επίγειων σταθμών της SpaceX στην Ελλάδα συμβάλλει στη λειτουργία των σχετικών υποδομών.
Η σύγκρουση ανάμεσα στη SpaceX και το Πεντάγωνο αποδεικνύει όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα. Η (αυτο)προβαλλόμενη ως ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του πλανήτη βρέθηκε αντιμέτωπη με τις απαιτήσεις μιας ιδιωτικής εταιρείας από την οποία εξαρτάται ένα τμήμα των επιχειρησιακών της δυνατοτήτων. Η τιμολογιακή πολιτική, η διαθεσιμότητα υπηρεσιών, οι τεχνολογικές αναβαθμίσεις και η πρόσβαση σε κρίσιμες υποδομές συνδέονται με τα επιχειρηματικά συμφέροντα του παρόχου.
Για μια εξαρτημένη χώρα, όπως η Ελλάδα, οι κίνδυνοι είναι ακόμη μεγαλύτεροι. Η βαθύτερη πρόσδεση σε αμερικανικά και ισραηλινά δίκτυα σημαίνει ότι κρίσιμες λειτουργίες της άμυνας μπορούν να εξαρτώνται από εταιρείες που λογοδοτούν στους μετόχους τους και στα κράτη από τα οποία προέρχονται. Σε συνθήκες διεθνούς κρίσης, πολεμικής σύγκρουσης ή ανακατατάξεων συμμαχιών, η δυνατότητα ανεξάρτητης λειτουργίας των στρατιωτικών συστημάτων αποκτά καθοριστική σημασία.
Η συζήτηση επομένως δεν αφορά μόνο την απόκτηση νέων τεχνολογιών. Αφορά το ποιος ελέγχει τις τεχνολογίες αυτές. Αφορά το ποιος έχει την κυριότητα των δικτύων επικοινωνίας, των δορυφορικών υποδομών και των συστημάτων πληροφοριών πάνω στα οποία στηρίζεται η σύγχρονη πολεμική μηχανή. Η ολοένα στενότερη σύνδεση κρατών και πολεμικών μονοπωλίων δημιουργεί συνθήκες όπου ζητήματα εθνικής άμυνας και ασφάλειας εξαρτώνται από τις επιδιώξεις ισχυρών επιχειρηματικών κέντρων.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα προχωρά παράλληλα στην ανάπτυξη δικών της δορυφορικών δυνατοτήτων μέσω του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, με τους δορυφόρους ραντάρ ICEYE SAR 1 και ICEYE SAR 2 να έχουν ήδη τεθεί σε τροχιά, καθώς και μέσω του σχεδιασμού εγχώριου δορυφόρου ISR και επικοινωνιακού δορυφόρου για τις ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων, δείχνει ότι ακόμη και στο εσωτερικό του ίδιου του κρατικού μηχανισμού αναγνωρίζεται η σημασία του ελέγχου κρίσιμων υποδομών. Ταυτόχρονα όμως οι βασικές επιχειρησιακές δυνατότητες εξακολουθούν να συνδέονται με τεχνολογίες και δίκτυα που βρίσκονται υπό τον έλεγχο ισχυρών ξένων επιχειρηματικών ομίλων.
Η υπόθεση του Starlink δειχνει ότι η μεταφορά κρίσιμων στρατιωτικών λειτουργιών σε ιδιωτικές εταιρείες μπορεί να μετατρέψει την τεχνολογική εξάρτηση σε στρατηγική/στρατιωτικη ευαλωτότητα. Δείχνει επίσης ότι η συγκέντρωση τεράστιας οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος σε λίγους ομίλους ενισχύει τη δυνατότητά τους να επηρεάζουν αποφάσεις που αφορούν ακόμη και την ασφάλεια ολόκληρων κρατών. Η σύμφυση του κράτους με τα μονοπώλια της πολεμικής βιομηχανίας δεν δημιουργεί μόνο νέα πεδία κερδοφορίας για το κεφάλαιο. Δημιουργεί και νέους κινδύνους για τους λαούς, καθώς η άμυνα, οι επικοινωνίες και η πρόσβαση στην πληροφορία μετατρέπονται σε πεδία κερδοφορίας και γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
