Οι αγορές δεν μπορούν να εγγυηθούν τις συντάξεις – Το επενδυτικό ρίσκο προαναγγέλλει νέες ανατροπές
Οι διεθνείς εξελίξεις επιβεβαιώνουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο όσα εδώ και χρόνια υποστηρίζουν οι συνταξιουχικές οργανώσεις και το εργατικό κίνημα: οι συντάξεις δεν μπορούν να εξαρτώνται από τις διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων, τις γεωπολιτικές αναταράξεις, την κλιματική κρίση ή τις επιλογές των επενδυτικών κεφαλαίων.
Το ίδιο το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα προειδοποιεί πλέον ότι οι κίνδυνοι για τα επενδυτικά χαρτοφυλάκια των συνταξιοδοτικών ταμείων αυξάνονται. Η κλιματική αλλαγή, η αστάθεια στις αγορές, η εκτίναξη του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και η δημογραφική γήρανση δημιουργούν ένα εκρηκτικό περιβάλλον αβεβαιότητας για όσους επιμένουν να μετατρέπουν τις εισφορές των ασφαλισμένων σε επενδυτικό κεφάλαιο.
Οι εξελίξεις αυτές διαψεύδουν το αφήγημα ότι η ιδιωτικοποίηση της ασφάλισης και οι κεφαλαιοποιητικοί πυλώνες αποτελούν δήθεν ασφαλέστερη λύση για τους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους.
Αντίθετα, αποδεικνύουν ότι όσο μεγαλύτερο μέρος των ασφαλιστικών αποθεματικών εκτίθεται στις αγορές, τόσο μεγαλύτερος γίνεται και ο κίνδυνος να χαθούν κεφάλαια, να μειωθούν οι αποδόσεις και τελικά να μεταφερθεί το κόστος στους ασφαλισμένους.
Το επενδυτικό ρίσκο δεν είναι μια θεωρητική έννοια. Σημαίνει ότι οι συντάξεις μετατρέπονται σε χρηματοοικονομικό προϊόν, του οποίου η αξία εξαρτάται από τις διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων, των ομολόγων, των ακινήτων και των επενδυτικών κεφαλαίων. Όταν οι αγορές ανεβαίνουν, παρουσιάζονται υποσχέσεις για υψηλές αποδόσεις. Όταν όμως οι αγορές καταρρέουν, οι απώλειες μεταφέρονται στους ασφαλισμένους.
Το ΤΕΚΑ και τα Επαγγελματικά Ταμεία ακολουθούν τον ίδιο δρόμο
Την ίδια στιγμή που διεθνείς οργανισμοί αναγνωρίζουν ότι το περιβάλλον γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνο για τις επενδύσεις των συνταξιοδοτικών ταμείων, η ελληνική κυβέρνηση επιμένει να επεκτείνει το κεφαλαιοποιητικό μοντέλο μέσω του ΤΕΚΑ και των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Παρουσιάζει τις επενδύσεις των αποθεματικών ως μοχλό ανάπτυξης, χρηματοδότησης επιχειρήσεων, έργων υποδομής και της λεγόμενης «πράσινης μετάβασης». Στην πραγματικότητα, όμως, μετατρέπει τις εισφορές των εργαζομένων σε κεφάλαιο που θα χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση της αγοράς, αναλαμβάνοντας κινδύνους που δεν έχουν καμία σχέση με τον κοινωνικό χαρακτήρα της ασφάλισης.
Οι εισφορές των ασφαλισμένων δεν αποτελούν επενδυτικό κεφάλαιο προς αξιοποίηση. Είναι κοινωνικός πόρος που πρέπει να υπηρετεί αποκλειστικά την καταβολή αξιοπρεπών συντάξεων και κοινωνικών παροχών.
Το επόμενο βήμα θα είναι οι περικοπές
Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όπου κυριάρχησαν τα κεφαλαιοποιητικά συστήματα, οι αποδόσεις χρησιμοποιήθηκαν ως βασικό κριτήριο καθορισμού των συντάξεων.
Όταν οι αποδόσεις είναι χαμηλές ή καταγράφονται ζημιές, ανοίγει ο δρόμος για νέες μειώσεις παροχών, αύξηση των ορίων ηλικίας, μεγαλύτερες ασφαλιστικές εισφορές και μεταφορά ακόμη μεγαλύτερου κινδύνου στους ασφαλισμένους.
Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα με τις νεοφιλελεύθερες επιλογές της κυβέρνησης της ΝΔ. Οι σημερινές αναφορές στη «βιωσιμότητα», στους «δημοσιονομικούς περιορισμούς» και στις «αποδόσεις των επενδύσεων» αποτελούν το ιδεολογικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο θα επιχειρηθεί αύριο να δικαιολογηθούν νέες ανατροπές στο ασφαλιστικό σύστημα. Εξάλλου και στο παρελθόν, με τα δομημένα ομόλογα, τη φούσκα του χρηματιστηρίου, αλλά και με το κούρεμα των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων, έγινε στη χώρα μας.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι ίδιες δυνάμεις που προωθούν την ιδιωτικοποίηση της ασφάλισης επικαλούνται ταυτόχρονα το δημογραφικό πρόβλημα, το προσδόκιμο ζωής και τη δημοσιονομική σταθερότητα για να προετοιμάσουν νέες αλλαγές στις συντάξεις.
Οι συντάξεις είναι κοινωνικό δικαίωμα και όχι χρηματιστηριακό προϊόν
Οι διεθνείς προειδοποιήσεις αποδεικνύουν ότι η ασφάλεια των συντάξεων δεν μπορεί να εξαρτάται από την πορεία των χρηματιστηρίων, τις κρίσεις των αγορών ή τις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Η πραγματική εγγύηση για τους σημερινούς και αυριανούς συνταξιούχους βρίσκεται στην ενίσχυση του δημόσιου, καθολικού και αναδιανεμητικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, με κρατική εγγύηση των παροχών και αξιοποίηση των εισφορών αποκλειστικά για κοινωνικούς σκοπούς.
Οι εργαζόμενοι και οι συνταξιούχοι έχουν κάθε λόγο να αντιταχθούν στην περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της κοινωνικής ασφάλισης, στην επέκταση του ΤΕΚΑ και των επαγγελματικών ταμείων και στη μετατροπή των αποθεματικών σε επενδυτικό κεφάλαιο υψηλού ρίσκου.
Η διεκδίκηση πρέπει να είναι ξεκάθαρη: προστασία των αποθεματικών από κάθε μορφή χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας, κατάργηση των πολιτικών που μεταφέρουν το επενδυτικό ρίσκο στους ασφαλισμένους και ουσιαστική ενίσχυση του δημόσιου ασφαλιστικού συστήματος, ώστε οι συντάξεις να αποτελούν εγγυημένο κοινωνικό δικαίωμα και όχι στοίχημα στις αγορές.
