Η μεγάλη πυρκαγιά στο Ωραιόκαστρο, που επεκτάθηκε σε εγκαταστάσεις ανακύκλωσης και αποθήκευσης βιομηχανικών υλικών, σκέπασε τη Θεσσαλονίκη με ένα εκτεταμένο τοξικό νέφος. Οι αρμόδιες αρχές κάλεσαν τους κατοίκους να παραμείνουν σε εσωτερικούς χώρους, να κλείσουν πόρτες και παράθυρα και να αποφεύγουν κάθε άσκοπη μετακίνηση. Η ίδια η έκδοση τέτοιων οδηγιών αποτυπώνει το μέγεθος του κινδύνου που δημιουργήθηκε για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Η καύση πλαστικών, συνθετικών υλικών, ελαστικών, υφασμάτων, ηλεκτρικών συσκευών και λοιπών αποβλήτων παράγει ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο μείγμα χημικών ουσιών. Στο νέφος περιλαμβάνονται αιωρούμενα μικροσωματίδια PM2.5 και PM10, μονοξείδιο του άνθρακα, οξείδια του αζώτου, διοξείδιο του θείου, πτητικές οργανικές ενώσεις όπως βενζόλιο, τολουόλιο και ξυλόλιο, πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, καθώς και διοξίνες και φουράνια όταν καίγονται χλωριωμένα πλαστικά όπως το PVC. Πρόκειται για ουσίες με αποδεδειγμένη τοξική δράση, αρκετές από τις οποίες χαρακτηρίζονται ως καρκινογόνες.
Τα αιωρούμενα μικροσωματίδια αποτελούν έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Λόγω του εξαιρετικά μικρού μεγέθους τους διεισδύουν βαθιά στις κυψελίδες των πνευμόνων και ένα μέρος τους περνά στην κυκλοφορία του αίματος. Η έκθεση μπορεί να προκαλέσει δύσπνοια, βήχα, ερεθισμό των αεραγωγών, κρίσεις άσθματος, επιδείνωση της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, αύξηση του κινδύνου εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου, ενώ η μακροχρόνια έκθεση συνδέεται με αυξημένη θνησιμότητα από καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα.
Το μονοξείδιο του άνθρακα δεσμεύεται στην αιμοσφαιρίνη πολύ ισχυρότερα από το οξυγόνο, μειώνοντας την οξυγόνωση των ιστών. Η έκθεση μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο, ζάλη, αδυναμία, σύγχυση, απώλεια αισθήσεων και σε υψηλές συγκεντρώσεις ακόμη και θάνατο.
Τα οξείδια του αζώτου και το διοξείδιο του θείου ερεθίζουν τους βλεννογόνους, προκαλούν φλεγμονή του αναπνευστικού συστήματος και επιδεινώνουν το άσθμα και άλλα χρόνια νοσήματα των πνευμόνων.
Οι πτητικές οργανικές ενώσεις προκαλούν ερεθισμό στα μάτια, στο δέρμα και στο αναπνευστικό σύστημα, πονοκέφαλο, ναυτία και διαταραχές του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ορισμένες, όπως το βενζόλιο, συνδέονται με λευχαιμίες και άλλες μορφές καρκίνου.
Οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες αποτελούν προϊόν ατελούς καύσης οργανικών υλικών. Αρκετές από αυτές τις ενώσεις είναι μεταλλαξιογόνες και καρκινογόνες, ενώ η παρατεταμένη έκθεση αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης κακοηθειών.
Οι διοξίνες και τα φουράνια συγκαταλέγονται στις πιο τοξικές χημικές ουσίες που έχουν μελετηθεί. Συσσωρεύονται στο περιβάλλον και στους λιπώδεις ιστούς των ζώων και του ανθρώπου, εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, διαταραχές του ανοσοποιητικού συστήματος, βλάβες στο ήπαρ, ενδοκρινικές διαταραχές, προβλήματα αναπαραγωγής και επιπτώσεις στην ανάπτυξη των παιδιών.
Η συγκεκριμένη πυρκαγιά αναδεικνύει για ακόμη μία φορά ότι δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, όπως η αποθήκευση και επεξεργασία μεγάλων ποσοτήτων εύφλεκτων και επικίνδυνων υλικών, δεν μπορούν να βρίσκονται δίπλα σε κατοικημένες περιοχές. Η χωροθέτησή τους πρέπει να γίνεται σε οργανωμένες βιομηχανικές ζώνες, μακριά από τον αστικό ιστό, με αυστηρό κρατικό έλεγχο, συνεχή παρακολούθηση, σύγχρονα συστήματα πυροπροστασίας και ολοκληρωμένα σχέδια αντιμετώπισης βιομηχανικών ατυχημάτων.
Παράλληλα, η διαρκής αποδυνάμωση των δασικών υπηρεσιών, η εγκατάλειψη της πρόληψης, η υποστελέχωση, η υποχρηματοδότηση και η μεταφορά του βάρους αποκλειστικά στην καταστολή των πυρκαγιών δημιουργούν συνθήκες όπου κάθε μεγάλη φωτιά μετατρέπεται σε περιβαλλοντική και υγειονομική καταστροφή.
