Για την πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας η 21η Απριλίου αποτελεί μία από τις πιο μαύρες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας. Ωστόσο, κάθε χρόνο οι νοσταλγοί της δικτατορίας επιχειρούν να επαναφέρουν μια ύπουλη προπαγάνδα λήθης και παραχάραξης, ντυμένη με το γνώριμο «ναι μεν, αλλά». Δεν πρόκειται για αθώα άγνοια, αλλά για συνειδητή πολιτική προσπάθεια εξωραϊσμού ενός καθεστώτος που στηρίχθηκε στη βία, τη διαφθορά και την υποταγή. Αξίζει λοιπόν να επανέλθουμε στα στοιχεία που καταρρίπτουν έναν προς έναν τους βασικούς μύθους.
Ψέμα πρώτο: «Ναι, αλλά δεν κλέψανε»
Ουδέν ψευδέστερον. Το περιβόητο «Τάμα του Έθνους» είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Συγκεντρώθηκαν 453,3 εκατομμύρια δραχμές από κρατικούς πόρους, εισφορές και δάνεια για την ανέγερση ναού που δεν χτίστηκε ποτέ. Στο ταμείο απέμειναν μόλις 47,3 εκατομμύρια. Τα υπόλοιπα εξαφανίστηκαν χωρίς ποτέ να αποδοθούν ευθύνες. Παράλληλα, το σκάνδαλο με τα σάπια κρέατα του Μπαλόπουλου, οι μίζες («μπαλόσημα») και οι προκλητικές αυξήσεις μισθών στους ίδιους τους πραξικοπηματίες αποκαλύπτουν ένα καθεστώς που από την πρώτη στιγμή λειτούργησε ως μηχανισμός πλουτισμού των «ημετέρων». Η δήθεν «εντιμότητα» της Χούντας δεν ήταν τίποτα περισσότερο από προπαγανδιστικός μύθος.
Ψέμα δεύτερο: «Ναι, αλλά η οικονομία πήγαινε καλά»
Η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο. Το δημόσιο χρέος υπερδιπλασιάστηκε, το εμπορικό έλλειμμα εκτινάχθηκε και το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών επιδεινώθηκε δραματικά. Η μείωση της ανεργίας ήταν πλασματική, καθώς περίπου 500.000 Έλληνες αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν. Το καθεστώς αξιοποίησε δανεισμό, θαλασσοδάνεια και λογιστικά τεχνάσματα για να εμφανίσει μια εικόνα «ανάπτυξης» που δεν αφορούσε την κοινωνία. Όπως είχε επισημάνει ο Ξενοφών Ζολώτας, επρόκειτο για οικονομική μεγέθυνση χωρίς πραγματική ανάπτυξη – δηλαδή κέρδη για λίγους και βάρη για τους πολλούς.
Ψέμα τρίτο: «Επί Χούντας έφαγε ο κόσμος ψωμάκι»
Στην πραγματικότητα, το βάρος της οικονομίας το σήκωσαν σχεδόν αποκλειστικά τα λαϊκά στρώματα. Το 91% των φορολογικών εσόδων προερχόταν από τα νοικοκυριά, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις απολάμβαναν γενναίες φοροαπαλλαγές. Ο πληθωρισμός εκτοξεύτηκε, φτάνοντας σε επίπεδα έως και 37,8%, και οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν. Το περιβόητο «οικονομικό θαύμα» ήταν μια κατασκευή που έκρυβε τη μεταφορά πλούτου από την κοινωνία προς το κεφάλαιο και τους μηχανισμούς εξουσίας.
Ψέμα τέταρτο: «Ναι, αλλά έφτιαξαν δρόμους»
Ακόμη και αν δεχόταν κανείς ότι έγιναν έργα, αυτό δεν μπορεί να αναιρέσει τη φύση ενός καθεστώτος που βασανίζει, φυλακίζει και καταργεί κάθε δημοκρατικό δικαίωμα. Στην πράξη, πολλά από τα διαφημισμένα έργα δεν υλοποιήθηκαν ποτέ ή αποτέλεσαν πεδίο διαφθοράς. Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση της Εγνατίας, όπου μεσάζοντες πλούτισαν χωρίς να κατασκευαστεί το έργο. Οι πρώτες «φιλολαϊκές» κινήσεις, όπως η προσωρινή διαγραφή αγροτικών χρεών ή η αύξηση κοινωνικών δαπανών, είχαν καθαρά πολιτικό στόχο: να δημιουργήσουν πρόσκαιρη συναίνεση. Στη συνέχεια ακολούθησε υποβάθμιση της αγροτικής παραγωγής και μείωση των κοινωνικών δαπανών.
Ψέμα πέμπτο: «Ναι, αλλά δεν έκαναν ρουσφέτια»
Η Χούντα λειτούργησε ως καθεστώς ωμής οικογενειοκρατίας. Συγγενείς των πρωταγωνιστών του πραξικοπήματος διορίζονταν σε καίριες θέσεις, αναλάμβαναν δημόσια έργα και απολάμβαναν προνόμια. Από τους αδελφούς του Παπαδόπουλου μέχρι τον γαμπρό του Παττακού, το κράτος μετατράπηκε σε προσωπικό μηχανισμό εξυπηρέτησης συμφερόντων. Η «αξιοκρατία» που επικαλούνται οι υποστηρικτές της δικτατορίας δεν υπήρξε ποτέ.
Ψέμα έκτο: «Ναι, αλλά ήταν πατριώτες»
Η μεγαλύτερη διάψευση αυτού του ισχυρισμού είναι η Κύπρος. Η δικτατορία οδήγησε στο πραξικόπημα κατά του Μακαρίου και άνοιξε τον δρόμο για την τουρκική εισβολή το 1974. Το αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες νεκροί και η διαρκής διχοτόμηση του νησιού. Παράλληλα, η χώρα βρέθηκε στρατιωτικά αποδυναμωμένη και εκτεθειμένη. Ο «πατριωτισμός» των συνταγματαρχών ταυτίστηκε με την πλήρη ευθυγράμμιση με ξένα συμφέροντα και την εγκατάλειψη της ίδιας της χώρας.
Ψέμα έβδομο: «Αν δεν μιλούσες, δεν σε πείραζε κανείς»
Η σιωπή δεν αποτελεί ελευθερία αλλά επιβολή φόβου. Από την πρώτη νύχτα του πραξικοπήματος συνελήφθη σχεδόν το σύνολο του πολιτικού κόσμου, ανεξαρτήτως ιδεολογίας. Τα βασανιστήρια στην ΕΑΤ-ΕΣΑ, οι διώξεις, οι εξορίες και οι φυλακίσεις δεν αφορούσαν μόνο τους κομμουνιστές αλλά κάθε άνθρωπο που αντιστεκόταν. Αγωνιστές όπως ο Σπύρος Μουστακλής βασανίστηκαν μέχρι αναπηρίας, ενώ χιλιάδες πολίτες υπέστησαν φρικαλέα κακοποίηση. Η «ηρεμία» της Χούντας ήταν η σιωπή που επιβάλλεται με τη βία.
Η δικτατορία δεν ήταν μια «παρένθεση με θετικά στοιχεία», αλλά ένα καθεστώς που λεηλάτησε τον δημόσιο πλούτο, καταπίεσε την κοινωνία και οδήγησε σε εθνική τραγωδία. Η προσπάθεια εξωραϊσμού της δεν αφορά το παρελθόν, αφορά το παρόν και το μέλλον. Γιατί η ιστορική μνήμη δεν είναι απλώς καταγραφή γεγονότων, είναι πεδίο ταξικής σύγκρουσης.
