Υπάρχουν λαοί που το σημάδι τους στην παγκόσμια ιστορία είναι ιδιαίτερο και βαθύ. Υπάρχουν λαοί που η συνείδηση και η νοοτροπία τους συγκροτήθηκε μέσα από σκληρές μάχες, από ταξικούς και εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες, που τους έχουν προικίσει με την εμπειρία των οδοφραγμάτων, των επαναστατικών ύμνων, των επαναστατικών κατακτήσεων, της νίκης αλλά και της ήττας.
Από μιαν άλλη πλευρά, όπως μας έχει μάθει ο Βλαντίμιρ ϊλιτς, σε κάθε έθνος ενυπάρχουν δυο έθνη: το έθνος των καταπιεστών, της κάθε φορά άρχουσας τάξης, και το έθνος των καταπιεσμένων, των υπάλληλων τάξεων – με ηγεμονική, στην εποχή μας, την παρουσία της εργατικής τάξης. Υπάρχει χάσμα ανάμεσα σ` αυτές τις δυο συνιστώσες των εθνών, όχι μόνο κοινωνικοταξικό, αλλά και πολιτισμικό.
Αναφέρομαι στο γαλλικό έθνος, στο έθνος – κράτος Γαλλία και στο γαλλικό λαό, που η εξέγερσή του τις τελευταίες μέρες, με πρωτοπόρα τη μαθητική και φοιτητική νεολαία του μας ξαναθυμίζει τη σπουδαία, αγωνιστική ιστορία του και μας δίνει μια αχτίδα φωτός για το μέλλον.
Υπάρχει η ιμπεριαλιστική Γαλλία, η Γαλλία του Μακρόν. Η Γαλλία – ατμομηχανή της Ευρώπης και μια από τις ισχυρότερες ιμπεριαλιστικές χώρες του πλανήτη. Αυτή η Γαλλία είναι που έχει βάψει τα χέρια της με το αίμα των κομμουνάρων, που έχει πλουτίσει από την απομύζηση του πλούτου των αποικιών της, που έχει διαπράξει εγκλήματα πολέμου στην Αλγερία και στην Ινδοκίνα. Είναι η Γαλλία που με το ένα χέρι εξοπλίζει τη «σύμμαχο» Ελλάδα και με το άλλο την Τουρκία, ώστε να συντηρείται η ένταση και το πολεμικό κλίμα ανάμεσα στις δυο χώρες. Είναι η Γαλλία που οι ναύτες των πολεμικών της πλοίων που ελλιμενίζονταν στη Σμύρνη έκοβαν με το τσεκούρι τα χέρια των Σμυρνιών που προσπαθούσαν να γλυτώσουν από τον όλεθρο και τη σφαγή… Είναι η Γαλλία της Λεπέν, που μισεί τους μετανάστες – σημαντική πια συνιστώσα του γαλλικού έθνους – και αναπολεί στρατόπεδα συγκέντρωσης… Τόσο «λεπταίσθητη», τόσο «φίνα», τόσο «καλλιεργημένη» και τόσο εθισμένη στην καμαρίλα και στην ίντριγκα η άρχουσα τάξη της…
Αλλά υπάρχει και η άλλη Γαλλία, αυτή που έχει αφήσει ανεξίτηλη τη σφραγίδα της στην ανθρώπινη ιστορία και στην αγωνιστική μνήμη των λαών. Ο περήφανος λαός της γέννησε τη νεωτερικότητα, συντρίβοντας, με τη μεγάλη Επανάστασή του, τη φεουδαρχία. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας που τόσο πυκνά κατέβηκαν οι λαϊκές μάζες στο δρόμο και διαμόρφωσαν τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις με τη δράση τους. Μέσα στη φωτιά της επανάστασης ξεχωρίζει η μορφή του πρωτομάστορα, του μεγάλου Μαξιμιλιανού Ροβεσπιέρου, εκπρόσωπου των πιο ταπεινών κοινωνικών στρωμάτων, αυτών που πήραν πάνω τους και έφεραν σε πέρας με την επαναστατική τρομοκρατία μια επαναστατική διαδικασία καθοδηγημένη από τους αστούς.
Η Γαλλία είναι η μάνα και η κοιτίδα των μεγάλων επαναστατικών διαδικασιών του 1830 – 1832 και του 1848, που συγκλόνισε όλη την Ευρώπη, τότε ακόμα που η εργατική τάξη πολεμούσε κάτω από ξένη σημαία. Αλλά είναι και η κοιτίδα της πρώτης εφόδου της εργατικής τάξης στον ουρανό, της εξέγερσης της Κομμούνας του 1871 και της προσπάθειας συγκρότησης του πρώτου εργατικού κράτους στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Αυτή η Γαλλία δεν είναι «λεπταίσθητη»: είναι παθιασμένη και άγρια, μακριά από το σαβουάρ βιβρ της αριστοκρατίας και των αστών. Έχει γεννήσει τραγούδια λαϊκά και μοβόρικα, αλλά τόσο μα τόσο ωραία: τον ύμνο της, την περίφημη Μασσαλιώτιδα, ένα επαναστατικό αριστούργημα. Τα τραγούδια της Μεγάλης Επανάστασης, το Carmagnole και το ça ira (ακούστε αυτό το τελευταίο από τη φωνή της Εντίθ Πιαφ). Έχει γεννήσει, βέβαια, τη «Διεθνή», τον Ύμνο της Κομμούνας. Έχει γεννήσει προμαρξιστές και ουτοπικούς σοσιαλιστές, το μεγάλο ανθρωπιστή Βικτόρ Ουγκό, τους κομμουνιστές ποιητές Πολ Ελυάρ και Λουί Αραγκόν. Η γενιά μας θυμάται τον Αραγκόν στο μπαλκόνι του Υπουργείου Συντονισμού στο Σύνταγμα, τον Οκτώβρη του 1981, στην κεντρική προεκλογική συγκέντρωση του ΚΚΕ, μαζί με το Χαρίλαο, το Μίκη, το Ρίτσο, το Μάνο Κατράκη – και όμως, το μπαλκόνι άντεξε…
Αυτή η Γαλλία υπήρξε χώρα – χωνευτήρι, χώρα ασύλου για τους κατατρεγμένους. Αυτή είναι η πατρίδα του Ροζέ Μιλιέξ και του Οκτάβ Μερλιέ που, με τις ενέργειές τους, ναυλώθηκε από τη γαλλική κυβέρνηση το θρυλικό Ματαρόα, που μετέφερε μετά το Δεκέμβρη του `44, τα κυνηγημένα επονιτάκια στο Παρίσι … ανάμεσά τους το Νίκο Σβορώνο και τον Ιάνη Ξενάκη…
Αυτές τις μέρες λοιπόν, αυτή τη Γαλλία, αυτόν τον περήφανο γαλλικό λαό, τον ξαναβλέπουμε στους δρόμους και στα οδοφράγματα. Αφορμή στάθηκαν τα πολλά προβλήματα της εκπαίδευσης, προβλήματα που αφορούν τόσο την υλικοτεχνική υποδομή των σχολείων όσο και το βάθαιμα των ταξικών φραγμών στη μόρφωση των παιδιών. Θυμίζει κάτι αυτό στους αναγνώστες μας; Παλιά, όταν θέλαμε να τονίσουμε ότι μια κατάσταση συμβαίνει και έξω από το μικρόκοσμό μας, ακόμα και εκεί όπου δεν περιμέναμε να συμβεί, έλεγαν «συμβαίνει και εις Παρισίους». Να λοιπόν που η υποβάθμιση της παιδείας συμβαίνει όντως και «εις Παρισίους». Κι αυτό ας γίνει λίγο μάθημα για όσους θεωρούν ότι μόνο η Ελλάδα είναι δυσλειτουργική και ότι όλα στο περίφημο «εξωτερικό», στις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού δουλεύουν ρολόϊ. Από τις ανακοινώσεις των Γάλλων μαθητών και φοιτητών, μαθαίνουμε ότι τα σχολεία υπολειτουργούν, λείπουν εξαιρετικά πολλοί εκπαιδευτικοί, οι υποδομές είναι άθλιες, τα ταβάνια πέφτουν στα κεφάλια των παιδιών τα οποία στοιβάζονται ανά 34 (!)_σε κάθε τάξη…
Θα μπορούσαν όλα αυτά να είναι ανακοινώσεις και των δικών μας δεκαπενταμελών, και των δικών μας συνδικαλιστικών εκπαιδευτικών οργανώσεων. Τέτοια ομοιότητα ανάμεσα στη φτωχή Ελλάδα και στην πλούσια Γαλλία; Φυσικά, αφού η οικονομική – κοινωνική βάση, με όλες τις διαφοροποιήσεις που συνεπάγεται η θέση κάθε χώρας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα, είναι κοινή: ο καπιταλισμός στην πιο άγρια μορφή του. Ο καπιταλισμός που, τώρα πια, καταστρατηγεί και καταργεί δικαιώματα για τα οποία κάποτε πάλεψε και η ίδια η αστική τάξη. Ο καπιταλισμός που, μέσα στα πλαίσιά του, βαθαίνουν όλο και περισσότερο οι κοινωνικές ανισότητες μεταξύ άλλων και στην παιδεία – στη δυνατότητα των παιδιών της εργατικής τάξης και των άλλων λαϊκών στρωμάτων να μορφωθούν, να έχουν πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, να αποκτήσουν, στο μέλλον, σίγουρη και μόνιμη δουλειά, αντίστοιχη με τη μορφωτική τους σκευή.
Μην ξεχνάμε εξ άλλου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε συνθήκες πολεμικής οικονομίας, αφού … εντόπισε τον εχθρό της, την κακιά Ρωσία και αποφάσισε να στηρίξει με κάθε τρόπο το φασίζον καθεστώς του Κιέβου. Έτσι, οι δαπάνες για τις λαϊκές ανάγκες μειώνονται ακόμα περισσότερο και το δημόσιο χρήμα κατευθύνεται σε πολεμικούς εξοπλισμούς. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το γεγονός ότι στον αγώνα της γαλλικής νεολαίας συμπαραστέκονται και συμμετέχουν τα συνδικάτα των δασκάλων, τα εργατικά συνδικάτα, οι αγρότες με τα τρακτέρ τους, ενώ ξεσηκώνονται και τα faubourgs, οι λαϊκές συνοικίες με τον κατά πλειοψηφία μεταναστευτικό ή μεταναστευτικής καταγωγής πληθυσμό (που ναι, είναι Γάλλοι πολίτες και συνιστώσα του γαλλικού έθνους).
Διατυπώνεται δηλαδή ένα πλέγμα αιτημάτων, όχι ταυτόσημων αλλά οπωσδήποτε αλληλένδετων. Και οι απαντήσεις που δίνουν οι εξεγερμένοι Γάλλοι νεολαίοι είναι στη σωστή κατεύθυνση: μιλούν για ανατροπή, για ρήξη σε αριστερή κατεύθυνση, ανεμίζουν σημαίες της Παλαιστίνης. Και μας χαρίζουν υπέροχες εικόνες που είχαμε λαχταρίσει να δούμε: αγόρια και κορίτσια με ολοφώτεινα πρόσωπα χορεύουν και τραγουδάνε … Σαρλ Αζναβούρ και την Κατιούσα, ανεμίζοντας παλαιστινιακές σημαίες και με το χαρακτηριστικό παλαιστινιακό μαντίλι στο λαιμό. Συγκεντρώνονται έξω από τη Βαστίλη και φωνάζουν «Πήραμε τη Βαστίλλη ξανά»!. Οι δάσκαλοί τους κάνουν αλυσίδες για να τα προστατέψουν από την άγρια καταστολή που έχει εξαπολύσει εναντίον τους η κυβέρνηση Μακρόν. Ένας δήμαρχος, που χλευάστηκε για το χρώμα και το αφρικανικό του επίθετο, ο δήμαρχος του εργατικού προάστειου Σεν Ντενί, βάζει το σώμα του ασπίδα μπροστά στα παιδιά και τα μάτια του κοκκινίζουν από τα δακρυγόνα. Οι φασίστες βλέπουν το σκούρο δέρμα του και του αρνούνται τη γαλλικότητά του. Δεν βλέπουν ότι σ` αυτά τα κοκκινισμένα από τα δακρυγόνα μάτια αντικαθρεφτίζεται η drapeau tricolore, η θρυλική τρίχρωμη σημαία των «αβράκωτων» και η κόκκινη των κομμουνάρων.
Κι ένας μικρός γενναίος Ενζολοράς (το όνομα του αρχηγού των επαναστατών στους Αθλίους), με καθαρό βλέμμα, άψογα γαλλικά κι ένα παλαιστινιακό μαντίλι στο λαιμό, δίνει μαθήματα πολιτικής σκέψης και νεολαιϊστικής ορμής, απαιτώντας «μια αριστερά της ρήξης». Και επειδή ο βόρβορος των μέσων μαζικής δικτύωσης δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, ένας «μορφωμένος» Γάλλος αποκαλεί το θαρραλέο πιτσιρικά «αμόρφωτο χαμίνι» (gamin). Ξεχνά ο αδαής ότι στη γαλλική λαϊκή κουλτούρα και συνείδηση ένα είναι το «χαμίνι», το παιδί της επανάστασης που έπεσε στο οδόφραγμα, ο μικρός Γαβριάς…
Η ορμή της ξεσηκωμένης γαλλικής νεολαίας φαίνεται να παρασέρνει σιγά – σιγά και τη νεολαία των γειτονικών χωρών: στο Βέλγιο, στην Ισπανία όπου, έτσι κι αλλιώς, η χώρα συνταράσσεται από μεγάλες κινητοποιήσεις λόγω της στεγαστικής κρίσης, στην Ιταλία, οι νεολαίοι κατεβαίνουν στους δρόμους. Ευελπιστούμε να δούμε και τα δικά μας τα παιδιά και τους δασκάλους τους σε λίγο στο δρόμο του αγώνα, μια και τα προβλήματα της παιδείας και στη χώρα μας οξύνονται και οι συνθήκες ζωής των λαϊκών στρωμάτων επιδεινώνονται ραγδαία.
Όμως, το μεγάλο πρόβλημα είναι αυτό της συνέχειας, της στόχευσης και της πολιτικής διαχείρισης αυτής της εξέγερσης. Ξέρουμε πολύ καλά ότι τα επαναστατικά πολιτικά υποκείμενα σε όλη την Ευρώπη βρίσκονται σε απόλυτη παρακμή. Πιο πολύ από ποτέ υπάρχει η ανάγκη να βρεθεί εκείνο το πολιτικό υποκείμενο που θα μορφοποιήσει το – μέχρι τώρα σωστό – πολιτικό προσανατολισμό αυτού του κινήματος και θα κατευθύνει τη δίκαιη λαϊκή και νεολαιίστική οργή προς την ανατροπή των σημερινών πολιτικών του συστήματος – στην προοπτική βέβαια της συνολικής ανατροπής του και της εγκαθίδρυσης της εξουσίας της εργατικής τάξης.
Μακρύς είναι βέβαια ο δρόμος και δύσκολος. Ας χαρούμε ωστόσο αυτά τα καθαρά πρόσωπα, αυτά τα πανέξυπνα μάτια, αυτά τα χέρια δεμένα σε αλυσίδα κι ας σταθούμε στο πλάϊ της γαλλικής νεολαίας, των δασκάλων της, του γαλλικού λαού, πρώτα – πρώτα μιμούμενοι το παράδειγμά τους.-
Δώρα Μόσχου
