Η κυρία Μαρία Ευθυμίου είναι ιστορικός, ακαδημαϊκή δασκάλα. Θεωρείται επίσης και εξαιρετική εκλαϊκεύτρια. Είναι ένα είδος ποπ σταρ της Ιστορίας, με λόγο και γνώση επί παντός ιστορικού επιστητού. Και είναι αλήθεια ότι στην ακαδημαϊκή της καριέρα έχει αποδομήσει κατά καιρούς διάφορους ελκυστικούς μύθους της επίσημης Ιστορίας όπως για παράδειγμα τοι «Κρυφό Σχολειό». Σε αναρτήσεις, μάλιστα, παλιών φοιτητών της στα ΜΚΔ, διαβάσαμε ότι, στα πρώτα βήματα της ακαδημαϊκής της καριέρας, που δεχόταν πιέσεις από τους πιο συντηρητικούς ακαδημαϊκούς κύκλους, οι προοδευτικοί φοιτητές παρακολουθούσαν συστηματικά τα μαθήματά της για να τη στηρίξουν.
«Αχ, πού `σαι νιότη πού `δειχνες πως θα γινόμουν άλλος», γράφει σοφά ο μπάρμπα Κώστας ο Βάρναλης. Η όποια προοδευτικότητα, τουλάχιστον ως προς την επιστημονική μέθοδο της κ. Ευθυμίου,
εξανεμίστηκε σιγά – σιγά εδώ και πολλά χρόνια: αντικομμουνισμός (άλλοτε εκλεπτυσμένος, άλλοτε όχι και τόσο) στις τοποθετήσεις της για τα πιο σύγχρονα ιστορικά ζητήματα‧ επιθέσεις εναντίον των εργαζομένων και των κινημάτων τους, με αιχμή του δόρατος τους εκπαιδευτικούς (ωσάν να φταίνε αυτοί για τα άθλια προγράμματα
σπουδών και τον – όντως υπαρκτό – ιστορικό αναλφαβητισμό μεγάλης μερίδας των νέων)‧ επιστημονικά ολισθήματα, όπως, για παράδειγμα, πολλές θέσεις της για την ελληνική γλώσσα. Αυτά και άλλα πολλά είναι τα προσφάτως ημαρτημένα της κ. Ευθυμίου.
Το τελευταίο της «επίτευγμα», το οποίο ασμένως και πάραυτα υιοθέτησε η διαβόητη «Ομάδα Αλήθειας», είναι η εξής … σοφή αποστροφή: «Όσο πιο μίζερος είναι κάποιος τόσο πιο προοδευτικός
θεωρείται, ενώ όσο πιο αισιόδοξος, τόσο πιο συντηρητικός».
Δεν θα ασχοληθούμε ιδιαίτερα, διότι αυτή η πλευρά σχολιάστηκε ήδη από πολύ κόσμο, την υλική βάση στην οποία πατά αυτή η διατύπωση: το ότι δηλαδή οι δύσκολες συνθήκες ζωής των
λαϊκών στρωμάτων, δεν αφήνουν ιδιαίτερα περιθώρια αισιοδοξίας.
Αλλά ακόμα και αν έχεις εξασφαλίσει τα αναγκαία προς το ζην θα πρέπει να είσαι αναίσθητος ή κοινωνιοπαθής για να τρέχεις στα λιβάδια με λυμένες πλεξούδες, όταν γύρω σου ο τόπος και ο κόσμος είναι στο χείλος του γκρεμού. Θα μας επιτρέψει όμως η κ. Ευθυμίου, σ` εμάς τους ελάχιστους, που δεν έχουμε τις ακαδημαϊκές περγαμηνές της, να της υπενθυμίσουμε ορισμένους «μίζερους» της Ιστορίας που, αν και διαπρεπής ιστορικός, φαίνεται να λησμονεί.
Ένας τέτοιος «μίζερος» έζησε τον 1 ο αιώνα π.Χ. Ήταν δούλος από τη Θράκη. Το πρόσωπό του δεν το μάθαμε ποτέ; Οι Ρωμαίοι είχαν μια εξαιρετική ικανότητα να απεικονίζουν ρεαλιστικά τα
πρόσωπα των αυτοκρατόρων και των πατρικίων, αλλά όχι βέβαια και των δούλων.
Αυτός ο «μίζερος» λοιπόν, που τον προόριζαν οι αφέντες του όχι για κάποια παραγωγική διαδικασία, αλλά για μονομάχο στην αρένα,
να χτυπάει δηλαδή και να σκοτώνει την ίδια του την τάξη για την ψυχαγωγία των πατρικίων, αλλά και του vulgus romanus, του ρωμαϊκού ελεύθερου όχλου, ξεσήκωσε τους άλλους «μίζερους» και
πραγμάτωσε μαζί τους τη μεγαλύτερη και πιο γνωστή δουλική εξέγερση της αρχαιότητας. Ο ρωμαϊκός στρατός συνέτριψε την εξέγερση και ο ίδιος, μαζί με 3.000 συντρόφους του, πέθαναν με τον ατιμωτικό σταυρικό θάνατο. Οι σταυροί τους «εκόσμησαν» όλο το μήκος της Αππίας Οδού, από τη Νάπολη μέχρι τη Ρώμη…
Τον λέγαν Σπάρτακο και το όνομά του έγινε το αιώνιο σύμβολο της ταξικής πάλης. Η εξέγερσή του συντέλεσε στην αποσύνθεση του δουλοκτητικού συστήματος και στην πορεία της Ιστορίας προς τα
εμπρός.
Πολύ αργότερα, το 14 ο αιώνα, έρχεται η σειρά κάποιων άλλων «μίζερων», δουλοπάροικων αυτή τη φορά, «που με τον ίδρο τους για αιώνες πότιζαν μια γη που δεν ήταν δική τους». Οι άρχοντες, εναντίον των οποίων στράφηκαν, δεν καταδέχονταν καν να τους αναγνωρίσουν με το δικό τους όνομα. Τους είχαν δώσει ένα όνομα συλλογικό: «Jacques le bonhomme», ο «ανθρωπάκος ο Γιακουμής», σα να λέμε. Άνθρωποι μικροί, τιποτένιοι θεωρούνταν, αφελείς και από τη φύση τους κατώτεροι σε σχέση με τους άρχοντες – φεουδάρχες τους. Η εξέγερσή τους, που ξεκίνησε το 1358, συντάραξε ολόκληρη τη Γαλλία και έγινε γνωστή ως «Jacquerie». Ιστορικά, εντάσσεται στις
διαδικασίες που βοήθησαν στην αποσύνθεση και του φεουδαρχικού συστήματος και στο πέρασμα στον καπιταλισμό.
Τί να πούμε στ` αλήθεια, για εκείνους τους άλλους «μίζερους» συμπατριώτες τους του 1789 – 1795; Για εκείνες τις γυναικούλες, τις φουρνάρισσες και τις μανάβισσες, που είχαν το απόλυτο θράσος να τα
βάλουν με τους – πολύ αισιόδοξους μέχρι τότε – εστεμμένους; Τι να πούμε για τους «αβράκωτους» συντρόφους τους, που συγκρότησαν τα πρώιμα σοβιέτ, τις «Επιτροπές Κοινής Σωτηρίας», που έσωσαν και εδραίωσαν τη Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση; Και επικεφαλής τους ήταν ένας άλλος «μίζερος», ένας δικηγοράκος από το Αράς, που έγινε πρωτομάστορας της Επανάστασης και μας δίδαξε την τεχνική της.
Λεγόταν Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος…
Άλλοι «μίζεροι» πάλι, στον τόπο μας, κάτι αγρότες με λερές φουστανέλες, χωρίς καλούς τρόπους και χωρίς καμμιά αισιοδοξία για το μέλλον που τους επεφύλασσαν οι οθωμανοί, πήραν το 1821 τα
βουνά και έφτιαξαν από το μηδέν μια χώρα. Πενήντα χρόνια μετά, στη Γαλλία, οι επίγονοι των «αβράκωτων» προσπάθησαν να στήσουν
το πρώτο εργατικό κράτος στην Ιστορία της ανθρωπότητας, επιχειρώντας την πρώτη «έφοδο στον ουρανό» της εργατικής τάξης.
Όχι απλά «μίζεροι»: «μουζίκοι», «χαχόλοι», ήταν αυτοί που όρμησαν στα Χειμερινά Ανάκτορα της Πετρούπολης, τον Οκτώβρη του `17 και έφτιαξαν τη χώρα των Σοβιέτ. Αυτοί οι «μίζεροι» πήραν
τον Άνθρωπο από τη λάσπη και τον έστειλαν στ` αστέρια. Αυτοί οι «μίζεροι» μπήκαν στο Βερολίνο και ύψωσαν την κόκκινη σημαία της ελπίδας και του αγώνα στην καρδιά του κτήνους…
«Μίζεροι», εργάτες, αγρότες, διανοούμενοι που η γνώση, η ανθρωπιά και η δράση του υποκειμενικού παράγοντα τους έκανε να αποστατήσουν από την τάξη τους, ήταν και οι αντάρτες των βουνών μας. «Μίζερα» και τα προσφυγάκια της Καισαριανής με το χωνί στο στόμα και το πινέλο με τη μπογιά στο χέρι. Αλλά και με το όπλο πολλές φορές. «Μίζεροι» κι εκείνοι οι υπέροχοι και αγέρωχοι δεσμώτες, με τον Ύμνο στο στόμα και το χέρι γροθιά, που με το αίμα τους πότισαν όλες τις Πρωτομαγιές της Ιστορίας.
«Μίζερα» τ` αγόρια και τα κορίτσια – μέρες που είναι – του Πολυτεχνείου. Δεν είχαν, βλέπετε, την ιλουστρασιόν αισιοδοξία των χαρούμενων ταινιών της εποχής, που έδειχναν την Ελλάδα – φυλακή των χρόνων της χούντας, ως επίγειο παράδεισο αιώνιών διακοπών… «Μίζεροι» οι «μπαρμπούδος» της Κούβας‧ «μίζερα» τα παιδιά της Παλαιστίνης, με τη σφεντόνα στο χέρι απέναντι στα τανξ, με τα πόδια στα βρωμόνερα από τις πλημμύρες στην πολιορκημένη Γάζα….
Εκατομμύρια οι «μίζεροι» στην Ιστορία. Αυτοί που δεν έμειναν στην αισιοδοξία που τους χάριζαν είτε οι υλικοί όροι της ζωής τους, είτε η κοινωνική αναισθησία τους, αλλά, αντίθετα, πάλεψαν για ένα
καλύτερο κόσμο, πιο δίκαιο. Και ο αγώνας τους, έστω και πολύ μακροπρόθεσμα, πάντα έδινε καρπούς. Και θα δώσει ανάλογους καρπούς και στο μέλλον, κάνοντας την Ιστορία για μια ακόμα φορά
να προχωρήσει μπροστά.
Δυο τελευταίες κουβέντες ακόμα για την ιστορικό κ. Ευθυμίου:
– Η πηγή της δικής μας αισιοδοξίας (και όχι της υποτιθέμενης μιζέριας μας) είναι ακριβώς αυτοί οι «μίζεροι» της Ιστορίας
– Ο ιστορικός επιστήμονας, όταν πίσω από τη σκόνη και το μελάνι των αρχείων και των πηγών, δεν βλέπει το αίμα και τον ιδρώτα των ανθρώπων, μάλλον δεν έχει καταλάβει καλά την επιστήμη που καλείται να θεραπεύσει.
