Συνάδελφοι/ συναδελφισες και φίλοι /φίλες
Καλησπέρα σας,
Η σημερινή μας εκδήλωση ως Μάχομαι – ενωτική αγωνιστική παρέμβαση, μιας νέας προσπάθειας -συλλογικότητας ενωτικού, ταξικού και μαχητικού συνδικαλισμού στην ιδιωτική εκπαίδευση, αποσκοπεί να ανοίξει το ζήτημα του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης καθώς και των συνθηκών ασφάλειας στους εργασιακούς χώρους των φροντιστηρίων μέσης εκπαίδευσης , ξένων γλωσσών , κέντρων μελέτης και των υπολοίπων δομών τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης.
Στο πλαίσιο της εισαγωγικής τοποθέτησης θα επιχειρηθεί να αναλυθούν σύντομα τα συμπτώματα του εργασιακού burn out και οι ελλείψεις βασικών υποδομών οι οποίες εξασφαλίζουν τις απαραίτητες συνθήκες ασφάλειας τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους μαθητές. Βέβαια ως προς το ιατρικό σκέλος θα ακολουθήσει εκτενής παρουσίαση των συμπτωμάτων με τη βοήθεια της ειδικευόμενης Γαλήνης Βήχα και της Δέσποινας Λουστροπουλου (φοιτήτρια ιατρικής του ΕΚΠΑ) χωρίς τη βοήθεια των οποίων δεν θα ήταν δυνατή η σημερινή παρουσίαση. Επισης προσωπικά θέλω να ευχαριστήσω την ειδικευόμενη ψυχιατρο Δέσποινα Κοντογιάννη η οποία μας παρείχε το βιβλιογραφικό ιατρικό σκέλος.
Από τη δική μας σκοπιά ως συλλογικότητα θα αναδειχθεί η σύνδεση των αιτίων τόσο της κατακόρυφης αύξησης του burn out στους εκπαιδευτικούς όσο και των ελλιπών μέτρων ασφάλειας και υποδομών σε εργασιακούς χώρους με την κερδοφορία των αφεντικών δηλαδή μια σύνδεση των οικονομικών αιτίων.
Η εντατικοποίηση της εργασίας στην Ελλάδα αποτελεί ένα ζήτημα που αναδεικνύεται όλο και πιο έντονα τα τελευταία χρόνια. Στο όνομα της «εργασιακής ευελιξίας» οι «μεταρρυθμίσεις» συνεχίζονται με αμείωτη ένταση διαταράσσοντας την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. «Είναι το σύνδρομο που θα πάθουμε όλοι οι εργαζόμενοι αν συνεχιστούν αυτές οι εργασιακές πρακτικές και πολιτικές οι οποίες μετατρέπουν την εργασία από δημιουργική και εξελικτική διαδικασία σε μηχανισμό μεγιστοποίησης της κερδοφορίας με το ελάχιστο δυνατό κόστος» Δρακόπουλος διδακτωρ Ιατρικής στο ΕΚΠΑ
Η εντατικοποίηση της εργασίας των εκπαιδευτικών προβάλλεται από το κράτος ως αγώνας δρόμου για την «αριστεία» . Ταυτόχρονα, παρατηρείται ένας αντίστροφος αγώνας δρόμου προς τα κάτω σε ότι αφορά τις συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών και την εργασιακή τους ικανοποίηση.
Η επαγγελματική εξάντληση γίνεται όλο και πιο συχνό φαινόμενο, επηρεάζοντας μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού, ιδιαίτερα στους κλάδους εστίασης, υγείας και εκπαίδευσης. Η πίεση, η έλλειψη προσωπικού και η απουσία συλλογικής προστασίας οδηγούν εργαζομένους σε εξάντληση και ψυχική φθορά.
Ευρήματα έρευνας του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ η οποία σχετίζεται με την ποιότητα της εργασίας δείχνει ότι μεγάλη πλειονότητα των εργαζόμενων δηλώνει ότι υποφέρει από εργασιακή καταπόνηση και εξουθένωση και ότι η εργασία επιβαρύνει σοβαρά την υγεία τους. Σε συνδυασμό με τις χαμηλές αμοιβές, την εργασιακή επισφάλεια, τη χαμηλή προστασία για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζόμενων, φαίνεται μια δυστοπία στο χώρο της εργασίας.
Σημαντικό εύρημα για τον κλάδο μας είναι ότι οι εκπαιδευτικοί του ιδιωτικού τομέα σε ένα συντριπτικό ποσοστό 72% (4οι στο σύνολο των κύριων επαγγελματικών κλάδων) δηλώνουν ότι επιστρέφουν από την εργασία τους εξουθενωμένοι. Επιβεβαιώνεται έτσι πλήρως η εντατικοποίηση της εργασίας και την κακή ποιότητα των εργασιακών συνθηκών σε ιδιωτικά σχολεία, Φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης, Κέντρα Ξένων Γλωσσών και ιδιωτικά ΣΑΕΚ (πρώην ΙΕΚ).
• Το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης γνωστό ως burnout θεωρείται σοβαρό πρόβλημα, με μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος παγκοσμίως και με έναν “πανδημικό” χαρακτήρα του burnout να προβλέπεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) για την επόμενη δεκαετία (Bretland και Thorsteinsson, 2015).
• Διεθνείς μελετες δείχνουν ότι περίπου 52% των εκπαιδευτικών έχουν εμφανίσει κάποια χρονική στιγμή κάποια συμπτωματα κλίμακα/κατηγορία burnout.
• Η επαγγελματική εξουθένωση είναι ένα ψυχο-κοινωνικό φαινόμενο που σχετίζεται με την εργασία που προκύπτει από το χρόνιο άγχος στο χώρο εργασίας που δεν έχει αντιμετωπιστεί με επιτυχία.
Παρ’ όλα αυτά, στην καθημερινή ζωή οι άνθρωποι θεωρούν ότι το burnout είναι πραγματικό και σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να δοθεί διάγνωση που επιτρέπει αναρρωτική άδεια ή ασφαλιστικές παροχές
• Το σύνδρομο εμφανίζεται κυρίως σε άτομα που εργάζονται σε ανθρωπιστικά επαγγέλματα, όπως αυτό των εκπαιδευτικών.
• Ωστόσο, οι εκπαιδευτικοί πλήττονται από το εργασιακό στρες, καθώς παρουσιάζουν 12% υψηλότερα επίπεδα εργασιακού στρες σε σχέση με άλλες εργασιακές ομάδες
Το πρόβλημα είναι βαθιά πολιτικό και πολυπαραγοντικό .
Η αύξηση οφείλεται κυρίως στη δυσκολία των εκπαιδευτικών να ανταπεξέλθουν στις υψηλές απαιτήσεις χωρίς τους απαραίτητους πόρους δηλαδή
· Χαμηλά ωρομίσθια.
Βασικός παράγοντας είναι η οικονομική εξαθλίωση του κλάδου τα τελευταία χρόνια, με τις σκληρές περικοπές και την απουσία ΣΣΕ η οποία να εξασφαλίζει κάλυψη όλων των βασικών αναγκών (σίτιση στέγαση και αξιοπρεπή διαβίωση) των εργαζομένων στις δομές τις ιδιωτικής εκπαίδευσης. Το δυσβάσταχτο κόστος ζωής και η ακρίβεια τσακίζουν, τους συναδέλφους. Επίσης πολλοί συνάδελφοι εργάζονται πολύ περισσότερες ώρες ως αποτέλεσμα του χαμηλού ωρομισθίου για να καλύψουν στοιχειωδώς τις ανάγκες τους. Πάγιο αίτημα του κλάδου είναι πλήρης ασφαλιστική κάλυψη , συνταξιοδοτικά και υγειονομικά, και ικανοποιητική αμοιβή με 21 ώρες εργασίας ανεξάρτητα από τον αριθμό των εργοδοτών .
· Υπερβολική εργασία στο σπίτι και εξωδιδακτικής υπερεργασίας για τους ιδιωτικούς εκπαιδευτικούς (προετοιμασία μαθήματος και σημειώσεων, επιπλέον διορθώσεις)
Κοινή πρακτική σε πολλά ΦΜΕ πια είναι η χρήση συνομιλιών μαθητών -καθηγητών με παρότρυνση των αφεντικών αν όχι με απαίτηση, οι απεσταλμένες απορίες και ασκήσεις που επιβάλλουν στον καθηγητή να είναι διαρκώς διαθέσιμος.
Οι οχλήσεις της γραμματείας, ανά πάσα στιγμή, για ζητήματα, χωρίς κανέναν φραγμό παραβιάζοντας τον ελεύθερο χρόνο των εργαζομένων.
Τα διαρκή τεστ τα οποία απαιτούν αντίστοιχα τη διόρθωση και προφανώς τον ελάχιστο διαθέσιμο χρόνο των εργαζόμενων , οι βαθμολογίες και οι εβδομαδιαίες ή καθημερινές αξιολογήσεις. Μάλιστα σε μεγάλο όμιλο με τον οποίο ως σωματείο είμαστε σε συνδικαλιστική μάχη ( Διακρότημα) η συμπλήρωση των ημερήσιων αξιολογήσεων χρησιμοποιείται εκβιαστικά ως μέσο για να δηλώνονται οι ώρες εργασίας και αντίστοιχα να γίνονται οι πληρωμές. Δλδ δεν αρκεί ότι ξεδιάντροπα διαφημίζουν το 60 λεπτο μάθημα (αντιπαιδαγωγικό με απόφαση δικαστηρίου παράνομο).
· Απλήρωτες ώρες ενημερώσεων -meetings
Μια νέα πρακτική των φροντιστηριαρχών είναι οι υπερβολικές πολλές (3-4 κατά τη διάρκεια του διδακτικού έτους) ενημερώσεις γονέων κυρίως κατά τη διάρκεια του ΣΚ χωρίς την αντίστοιχη καταβολή αποζημίωσης στους εργαζόμενους με τις νόμιμες προσαυξήσεις. Φυσικά αυτό απαντάται ότι δεν προβλέπεται από τη σύμβαση εργασίας. (αρά και αναγκαιότητα να ενταχθεί αναλυτικά ως αίτημα στη ΣΣΕ). Παράλληλα η εντατικοποίηση έχει ενταθεί με τη διοργάνωση meetings καθηγητών, ειδικότητας κλπ επίσης χωρίς καμιά πρόβλεψη καταβολής αποζημίωσης.
· Διαρκής υποβάθμιση του ρόλου του δημόσιου σχολείου
Η αλλαγή του τοπίου της δημόσιας εκπαίδευσης αποτελεί κεντρική πολιτική επιλογή του κράτους, που ακυρώνει τον κοινωνικό ρόλο του σχολείου: εκπαιδευτικοί που αξιολογούνται σε διαρκές κυνήγι μεταπτυχιακών και καταρτίσεων, οι χαμηλοί μισθοί που διαμορφώνουν συνθήκες αναζήτησης και άλλης εργασίας για τους εκπαιδευτικούς, η αδιαφορία του υπουργείου και των δήμων (ή η αδυναμία) για τις υλικοτεχνικές υποδομές, ο τεχνοκρατισμός των διευθυντών διαμορφώνουν ένα τοπίο κατάρρευσης. Είναι η συνολικότερη απαξίωση του δημόσιου σχολείου και των λειτουργών του από μερίδα ΜΜΕ, καλοπληρωμένες «ομάδες αλήθειας» και εκπροσώπους μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, που λερώνουν την τίμια προσπάθεια που κάνουν οι εκπαιδευτικοί να κάνουν τη δουλειά τους κάτω από αντίξοες συνθήκες.
Στοιχεία και οι μελέτες που έχουν γίνει (βλ. ΔΟΕ για την εργασιακή εξουθένωση), αλλά και η καθημερινή εικόνα από τα σχολεία, δείχνουν τα υψηλά ποσοστά απογοήτευσης από την εργασία, εξουθένωσης και παιδαγωγικής ακύρωσης.
Χαρακτηριστικά το άμεσα προηγούμενο διάστημα παρατηρήθηκε μείωση των αιτήσεων συμμετοχής για ένταξη στους πίνακες προσλήψεων/διορισμών του ΑΣΕΠ για τους κλάδους των εκπαιδευτικών της Γενικής Εκπαίδευσης.
Σχεδόν 22.000 νέοι εκπαιδευτικοί λιγότεροι επέλεξαν να διεκδικήσουν μια θέση εργασίας στο δημόσιο σχολείο σε σχέση με τις αντίστοιχες αιτήσεις το 2023.
Η κατάσταση στα ιδιωτικά σχολεία μετά και την έλευση των funds εμφανίζεται ακόμα περισσότερο δραματική. Χαρακτηριστικό είναι το πολύ πρόσφατο άρθρο στελέχους διοίκησης μεγάλου ιδιωτικού σχολείου στο οποίο μέσες άκρες αποκαλύπτει την πρόθεση των σχολαρχών ότι για να υπάρξει οποιαδήποτε συζήτηση για ΣΣΕ στα ιδιωτικά σχολεία θα πρέπει να γίνει νέα διευθέτηση του χρόνου εργασίας των ιδιωτικών εκπαιδευτικών. Δλδ δεν βολεύονται οι σχολάρχες με την υπερεντατικοποίηση των εξωδιδακτικών υποχρεώσεων που φορτώνουν τους εκπαιδευτικούς στα ιδιωτικά σχολεία ( συμμετοχές σε ομίλους, συνεχείς ενημερώσεις και ικανοποίηση των απαιτήσεων τον κηδεμόνων – πελατων κλπ) . Υποχρεώσεις οι οποίες είναι στη πλειοψηφία απλήρωτες. Έτσι η νέα γραμμή επίθεσης στα δικαιώματα των ιδιωτικών εκπαιδευτικών φαινεται να είναι η θεσμική αύξηση του εργασιακού ωραρίου ενδεχόμενα με πενιχρές αυξήσεις .
Επιπλέον οι εκπαιδευτικοί και στα φροντιστήρια λόγω της συνεχούς υποβάθμισης του δημόσιου σχολείου καλούνται να αναλάβουν ρόλους όπως του ψυχολόγου της οικογένειας και του φίλου ώστε οι μαθητές – πελάτες για τα αφεντικά να παραμένουν στις δομές και να εξηγούνται τα υπερκέρδη των ιδιοκτητών των διαφορων δομών ( κέντρα μελέτης, ΦΜΕ, ΚΞΓ κλπ). Οι δραστηριότητες του φροντιστηρίου καθιστούν απολογούμενο τον καθηγητή εάν δεν παρευρεθεί (πάρτι, εκδηλώσεις, επαγγελματικός προσανατολισμός).
· Ελλείψεις σε βασικές παροχές συμβουλευτικής και υγείας σε ιδιωτικές δομές (ΦΜΕ, ΚΞΓ κλπ)
Τα προβλήματα συμπεριφοράς, ΔΕΠΥ, παραβατικότητας, ψυχολογικά, σύγκρουσης με την οικογένεια, που ο καθηγητής καλείται να επιλύσει ή να παρέμβει, χωρίς να διαθέτει κατάρτιση ψυχολόγου ή ειδικού παιδαγωγού
· Εργασιακή επισφάλεια λόγω συνδικαλιστικής δράσης
Είναι η άθλια επιλογή των διώξεων και απολύσεων, της ποινικοποίησης της συνδικαλιστικής δράσης ακόμα και για τη συμμετοχή σε συλλογικές αποφάσεις όπως με την απεργία με παράδειγμα την εκδικητική απόλυση συνάδελφων στα φροντιστήρια αλιμπινίσης.
Αυτή η ανισορροπία μεταξύ των προσδοκιών και της πραγματικότητας προκαλεί έντονο άγχος και στρες στους εκπαιδευτικούς.
Οι εκπαιδευτικοί δεν είμαστε αναλώσιμοι και οι εκάστοτε φροντιστηριάρχες δεν μπορούν να στηρίζονται πάνω στην εξουθένωση του ζωντανού δυναμικού, των εκπαιδευτικών δηλαδή στη πλάτη των οποίων κερδοφορούν .
Σημεία προς συζήτηση:
1. Πάλη για ΣΣΕ η οποία να καλύπτει τις σύγχρονες ανάγκες του εκπαιδευτικού για βασικές ανάγκες (στέγαση, διατροφή υγεία και διασκέδαση). Επιπλέον στη πρόταση για ΣΣΕ θα πρέπει να διατυπώνονται με ακρίβεια οι αρμοδιότητες των εκπαιδευτικών.
2. Απόλυτη τήρηση των κανόνων ασφαλείας τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους μαθητές ( κτιριακές υποδομές, μέτρα προστασίας για την κακοκαιρία, διασαφήνιση του χρονικού προσδιορισμού περί εργατικού ατυχήματος κατά την προσέλευση στο χώρο εργασίας και κατά την αποχώρηση, εφαρμογή αποζημίωσης όταν απαιτείται τηλεκπαίδευση, ιατρός εργασίας και ψυχολόγος σε κάθε δομή κλπ)
3. Αναγνώριση του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης ως ασθένειας με πλήρη υγειονομική και ασφαλιστική κάλυψη.
Με την παρούσα εισήγηση επιχειρήθηκε να αναδειχθεί η ανάγκη αντιμετώπισης της επίθεσης στα δικαιώματα των εργαζομένων στην ιδιωτική εκπαίδευση (ΦΜΕ, ΚΞΓ, ΣΑΕΚ). Το Μάχομαι– ενωτική αγωνιστική παρέμβαση στην ιδιωτική εκπαίδευση με την παρούσα επεξεργασία επιχειρεί να θέσει μεθοδολογικά τα βήματα ώστε να ανανεωθεί η πρόταση για ΣΣΕ συμπεριλαμβάνοντας τα συμπεράσματα της σημερινής συζήτησης απευθύνοντας παράλληλα πρόσκληση τόσο στις υπόλοιπες παρατάξεις του ΣΕΦΚ όσο και στο άλλο κλαδικό σωματείο εργαζόμενων στην ιδιωτική εκπαίδευση ΒΥΡΩΝΑΣ και στην ΟΙΕΛΕ. Ως συλλογικότητα εκτιμούμε ότι η ευρύτερες δυνατές συνεργασίες ειδικά στο επίπεδο της κεντρικής μάχης για ΣΣΕ είναι απαραίτητες προς αυτή τη κατεύθυνση.
